شبیه مریم داستانی از بانو فضه برای شناخت الگوی زن مسلمان و فرهنگ فاطمی به گزارش مجلس ایران دات کام، رمان «شبیه مریم» نوشته اکرم صادقی، با روایت زندگی بانو فضه، یکی از زنان کمتر شناخته شده پیرامون حضرت فاطمه زهرا(س)، مجالی برای بازخوانی جلوه هایی از سیره فاطمی و بررسی جایگاه ایمان، معرفت و مسئولیت در الگوی زن مسلمان فراهم می آورد. به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ایام فاطمیه تنها مهلتی برای سوگواری و یادآوری شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) نیست؛ این مناسبت می تواند زمینه ای برای بازخوانی سیره بانویی باشد که زندگی کوتاه، اما پربار او، الگویی ماندگار از ایمان، خرد، کرامت انسانی، مسئولیت اجتماعی و وفاداری به حقیقت عرضه می کند.در این میان، ادبیات دینی می تواند مفاهیم اعتقادی را از قالب گزاره های انتزاعی خارج کند و با تبدیل آنها به تجربه های انسانی، انتخاب های اخلاقی و موقعیت های داستانی، امکان ارتباط عمیق تر مخاطب با میراث معنوی اهل بیت(ع) را فراهم آورد.رمان تاریخی ـ مذهبی «شبیه مریم» نوشته اکرم صادقی، یکی از آثاری است که از این زاویه قابلیت بررسی دارد. این کتاب بجای تمرکز مستقیم بر زندگی حضرت فاطمه(س)، سراغ بانو فضه، خادمه و همراه آن حضرت، رفته است؛ زنی که زندگی و حضورش در خانه پیامبر(ص) و حضرت زهرا(س)، پنجره ای متفاوت به جهان معنوی صدر اسلام می گشاید.بنابر روایت ایکنا، انتخاب بانو فضه به عنوان شخصیت محوری، این امکان را فراهم می آورد که مخاطب در کنار آشنایی با زندگی زنی کمتر روایت شده در تاریخ اسلام، جلوه هایی از فرهنگ فاطمی را نیز از دریچه تجربه های انسانی او بازشناسی کند. بانو فضه؛ زنی که از حاشیه تاریخ به مرکز روایت می آیدکتاب «شبیه مریم» به پژوهش، کوشش و نگارش اکرم صادقی، با تصویرگری محمد صادق، از طرف انتشارات کتاب جمکران انتشار یافته است. این اثر اولین بار در سال ۱۳۹۹ و در ۲۵۰ صفحه در دسترس مخاطبان قرار گرفت.داستان کتاب، زندگی بانو فضه را از دوران قبل از حضور در مدینه شروع می کند و سپس به مسیر ورود او به خانه حضرت فاطمه زهرا(س) می پردازد. در روایت، به اسامی پیشین این شخصیت، همچون مریم و می مانه، نیز اشاره شده است.بانو فضه در حافظه دینی مسلمانان، بالاتر از هر چیز با خدمت به حضرت فاطمه(س)، ایمان و معرفت و شهرتش به سخن گفتن با آیات قرآن شناخته می شود. با این وجود، زندگی او قبل از رسیدن به مدینه نیز ظرفیت روایی قابل توجهی دارد؛ زندگی زنی که مسیرش با دگرگونی، رنج، شناخت و پیوند با یکی از مهم ترین خانواده های تاریخ اسلام گره خورده است.نویسنده با انتخاب فضه، شخصیت خودرا در نقطه تلاقی دو جهان قرار داده است: جهان تجربه های شخصی زنی که با تغییرات بنیادین رو به رو می شود و جهان خانه ای که در حافظه مسلمانان با سیره پیامبر(ص) و خاندان وحی شناخته شده است.این زاویه دید می تواند به مخاطب کمک نماید تا رخدادهای تاریخی را نه فقط از نظر شخصیت های محوری، بلکه از دید اشخاصی ببیند که در مجاورت آن وقایع زندگی کرده اند.چرا روایت زندگی بانو فضه در ادبیات فاطمی اهمیت دارد؟ادبیات فاطمی را نباید تنها به آثاری محدود کرد که مستقیماً در رابطه با شهادت حضرت زهرا(س)، فضائل ایشان یا رخدادهای زندگی آن حضرت نوشته شده اند. این حوزه در معنایی گسترده تر، آثاری را نیز دربرمی گیرد که بتوانند ارزش های برخاسته از سیره فاطمی را در قالب روایتهای انسانی و اجتماعی بازتاب دهند.کرامت انسانی، معرفت دینی، عدالت خواهی، مسئولیت پذیری، عبادت، مهرورزی و ایستادگی بر سر حقیقت، همچون مفاهیمی هستند که در منظومه فرهنگ فاطمی جایگاه دارند.از این منظر، روایت زندگی بانو فضه نیز می تواند در گستره ادبیات فاطمی قرار گیرد؛ چونکه شناخت یک الگوی بزرگ، همیشه از مسیر بازگویی مستقیم زندگی او حاصل نمی گردد. گاهی شناخت شخصیت هایی که در پیرامون او زیسته اند و تاثیر پذیرفته اند، دریچه ای تازه برای درک فضای اخلاقی و معنوی آن دوران می گشاید.البته این نسبت به مفهوم یکسان دانستن جایگاه بانو فضه و حضرت فاطمه(س) نیست. اهمیت شخصیت فضه در آنست که می تواند جلوه هایی از ارتباط انسانی، خدمت آگاهانه، وفاداری و بهره مندی از فضای معرفتی خانه اهل بیت(ع) را برای مخاطب ملموس کند.در چنین روایتی، شخصیت مکمل نباید فقط وسیله ای برای ستایش شخصیت محوری باشد. او باید هویت، انگیزه، تجربه و جهان درونی مستقل داشته باشد تا ارتباطش با شخصیت اصلی نیز از عمق و معنای بیشتری برخوردار شود. الگوی زن مسلمان؛ فراتر از یک تصویر آرمانییکی از پرسش های مهم در بررسی آثار داستانی در رابطه با زنان برجسته تاریخ اسلام، چگونگی بازنمایی الگوی زن مسلمان است.زن مسلمان در منظومه معارف اسلامی، شخصیتی یک بعدی و محدود به چند خاصیت اخلاقی نیست. وی در پیوند میان ایمان، خرد، مسئولیت، کرامت و حضور آگاهانه در جهان معنا پیدا می کند.در سیره حضرت فاطمه(س)، معنویت از زندگی روزمره جدا نیست. عبادت در کنار مسئولیت خانوادگی، معرفت در کنار حساسیت اجتماعی و مهرورزی در کنار ایستادگی بر حقیقت قرار می گیرد. همین پیوند میان فضیلت درونی و رفتار بیرونی است که الگوی فاطمی را برای مخاطب امروز معنادار می کند.ادبیات داستانی می تواند این مفاهیم را بوسیله موقعیت های واقعی و انتخاب های شخصیت ها به نمایش بگذارد. مخاطب در داستان فقط با سفارش های اخلاقی رو به رو نمی شود؛ بلکه می بیند شخصیت چطور در برخورد با دشواری ها تصمیم می گیرد، چه هزینه هایی می پردازد و چطور به شناخت و پختگی می رسد.روایت زندگی بانو فضه نیز از همین منظر ظرفیت بررسی دارد. اگر داستان بتواند مسیر تحول فکری و معنوی او را به خوبی نشان دهد، خواننده با الگویی انسانی مواجه می شود که در آن ایمان و معرفت، نتیجه تجربه و انتخاب هستند، نه فقط مجموعه ای از صفات ستایش آمیز.با این حال، باید میان ظرفیت موضوع و موفقیت نویسنده در اجرای ادبی آن تفاوت قائل شد. انتخاب شخصیتی ارزشمند، به تنهایی تضمین کننده شخصیت پردازی عمیق یا داستانی منسجم نیست. قرآن در زندگی بانو فضه؛ از یک خاصیت تاریخی تا هویت داستانییکی از شناخته شده ترین خاصیت هایی که در روایتهای دینی به بانو فضه نسبت داده می شود، پیوند ویژه او با قرآن کریم است. شهرت فضه به سخن گفتن با آیات قرآن، در حافظه فرهنگی شیعیان جایگاهی قابل توجه دارد و هویتی متمایز به شخصیت او می بخشد.در رمان «شبیه مریم» نیز این خاصیت برجسته شده است. فضه نه فقط زنی وفادار و همراه، بلکه بانویی برخوردار از معرفت قرآنی معرفی می شود.از منظر ادبی، این خاصیت می تواند فراتر از یک نشانه مذهبی عمل کند و به بخشی از جهان درونی شخصیت تبدیل شود؛ جهانی که در آن قرآن با زبان، حافظه و شیوه مواجهه فرد با زندگی پیوند خورده است.با این حال، تکرار یک خاصیت برجسته برای کامل شدن شخصیت داستانی کافی نیست. مخاطب برای شناخت فضه به ابعاد دیگری از وجود او نیز نیاز دارد؛ همچون نحوه مواجهه با رنج، روابط انسانی، تجربه های عاطفی، تصمیم های دشوار و تغییرات فکری.در غیر این صورت، شخصیت اصلی ممکنست به مجموعه ای از صفات ستایش آمیز تبدیل گردد و از باورپذیری داستانی فاصله بگیرد.همچنین در بررسی چنین آثاری باید میان شخصیت تاریخی بانو فضه، گزارشات نقل شده در رابطه با زندگی او و جزئیات داستانی افزوده شده از طرف نویسنده تمایز قائل شد. این تفکیک نه فقط از ارزش ادبی اثر نمی کاهد، بلکه به اعتبار ادبیات دینی کمک می نماید.«شبیه مریم» چطور از تاریخ به داستان می رسد؟یکی از ظرفیتهای روایی کتاب، شیوه شروع داستان است. روایت با تصویر بانو فضه در دوران کهنسالی شروع می شود؛ زنی که پاسخ هایش به پرسش ها با آیات قرآن پیوند خورده است. سپس داستان به گذشته بازمی گردد و مسیر زندگی او را دنبال می کند.این شیوه روایت، از نظر داستانی می تواند کنجکاوی مخاطب را برانگیزد؛ چونکه خواننده ابتدا با نشانه ای از هویت معنوی شخصیت رو به رو می شود و سپس در جریان داستان، بدنبال شناخت مسیر تشکیل آن هویت می رود.قرار گرفتن بخش مهمی از روایت در فضای مدینه و خانه حضرت فاطمه(س) نیز امکان بازنمایی مناسبات خانوادگی، اخلاق فردی و تجربه زیسته مسلمانان در صدر اسلام را فراهم می آورد.با این حال، بازسازی فضای تاریخی مسئولیتی مهم بر دوش نویسنده می گذارد. در ادبیات دینی، تخیل داستانی ضروری است؛ اما نباید مرز میان واقعیت تاریخی و ساخته وپرداخته ذهن نویسنده را از میان ببرد.اگر نویسنده تنها به نقل گزارشات تاریخی بسنده کند، داستان ممکنست به بازگویی اطلاعاتی آشنا تبدیل گردد. از طرف دیگر، آزادی بالاتر از اندازه در ساخت رویدادها و نسبت ها نیز می تواند به اعتبار تاریخی اثر لطمه بزند.راه میانه، استفاده مسئولانه از تخیل و پرهیز از عرضه جزئیات داستانی در جایگاه سند تاریخی است. نقاط قوت و نقدهای وارد بر رمان «شبیه مریم»بررسی یک اثر دینی زمانی منصفانه خواهد بود که اهمیت موضوع آن، جایگزین ارزیابی کیفیت ادبی نشود. انتخاب زندگی بانو فضه برای روایت داستانی، ظرفیت تاریخی و فرهنگی ارزشمندی دارد؛ اما موفقیت غائی اثر به عواملی مانند انسجام پیرنگ، شخصیت پردازی، نثر و تناسب اجزای روایت وابسته است.در بازخوردهای عنوان شده در رابطه با کتاب «شبیه مریم»، دیدگاه های متفاوتی دیده می شود. برخی مخاطبان، آشنایی با زندگی بانو فضه و روایت داستانی رخدادهای تاریخی را از نقاط قوت اثر می دانند. در مقابل، شماری از منتقدان و خوانندگان به تکرار برخی مطالب، پرداخت ناکافی شخصیت های فرعی، محدود ماندن اطلاعات در رابطه با خانواده فضه و پایان بندی داستان انتقاد کرده اند.این تفاوت دیدگاه ها چند پرسش مهم را در رابطه با کیفیت روایت مطرح می کند: نخست؛ نسبت شخصیت اصلی با رخدادهای تاریخی چطور شکل گرفته است؟در یک رمان تاریخی موفق، وقایع بیرونی باید بر مسیر تحول شخصیت تاثیر بگذارند. اگر داستان تنها از یک حادثه به حادثه دیگر حرکت نماید و شخصیت ها فرصت کافی برای واکنش، تصمیم گیری و تغییر نداشته باشند، اثر بیشتر به بازگویی داستانی شده تاریخ شباهت پیدا می کند.دوم؛ شخصیت های فرعی تا چه اندازه پرداخت شده اند؟خانواده، همسر، فرزندان و دیگر شخصیت های حاضر در زندگی بانو فضه می توانند در شناخت ابعاد فردی و عاطفی او نقش داشته باشند. پرداخت محدود این روابط ممکنست بخشی از ظرفیت داستان را از بین ببرد.سوم؛ پایان بندی تا چه اندازه توانسته مسیر زندگی فضه را جمع بندی کند؟پایان یک رمان تاریخی فقط خاتمه دادن به حوادث نیست؛ بلکه باید تصویری روشن از مسیر تحول شخصیت در ذهن خواننده باقی بگذارد. انتقادهای عنوان شده در رابطه با ناکافی بودن اطلاعات مربوط به سر انجام بانو فضه، ضرورت توجه به این بخش از ساختار داستان را برجسته می کند.در کنار این موارد، نثر روان و ویرایش دقیق نیز برای آثار دینی اهمیت زیادی دارد. مخاطبی که با نام ها، رویدادها و مناسبات تاریخی گوناگون مواجه می باشد، به روایتی منسجم و خوش خوان نیاز دارد.بنابراین، ارزیابی «شبیه مریم» باید هم زمان دو وجه را درنظر بگیرد: اهمیت انتخاب شخصیتی کمتر شناخته شده و میزان موفقیت نویسنده در تبدیل این ظرفیت به روایتی داستانی و باورپذیر.چرا زندگی بانو فضه می تواند پنجره ای به فرهنگ فاطمی باشد؟نسبت «شبیه مریم» با ادبیات فاطمی تنها به حضور حضرت فاطمه(س) در فضای داستان وابسته نیست؛ بلکه به چگونگی بازنمایی جهان اخلاقی و معنوی در رابطه با آن حضرت نیز بستگی دارد.اگر حضور بانو فضه در خانه حضرت زهرا(س) به مهلتی برای شناخت ارزش هایی مانند ایمان، معرفت، کرامت، مسئولیت و وفاداری تبدیل گردد، داستان می تواند فراتر از یک زندگی نامه تاریخی عمل کند.الگوی زن مسلمان نیز زمانی از کلیشه ها فاصله می گیرد که زن در داستان فقط موضوع ستایش یا شخصیتی منفعل نباشد؛ بلکه از اراده، شناخت و نقش مؤثر در تشکیل مسیر زندگی خود برخوردار باشد.مخاطب امروز تنها به شنیدن این که شخصیتی مؤمن، فداکار یا وفادار بوده است نیاز ندارد؛ بلکه می خواهد بداند این صفات در چه موقعیت هایی ظهور کرده اند، چه دشواری هایی در مقابل شخصیت قرار داشته و انتخاب های وی چطور هویتش را شکل داده اند.داستان، اگر بتواند به این پرسش ها پاسخ دهد، پلی میان میراث تاریخی و تجربه زندگی معاصر خواهد ساخت. از بانو فضه تا بازخوانی سیره حضرت فاطمه(س)رمان «شبیه مریم» نوشته اکرم صادقی با انتخاب بانو فضه به عنوان شخصیت محوری، سراغ یکی از زنان کمتر روایت شده پیرامون خاندان پیامبر(ص) رفته است؛ شخصیتی که زندگی و پیوندش با خانه حضرت فاطمه زهرا(س)، ظرفیت پرداختی فراتر از بازگویی زندگی چهره های مشهور تاریخ اسلام را دارد.اهمیت چنین آثاری را باید در بستری گسترده تر از معرفی یک شخصیت تاریخی سنجید. ادبیات فاطمی می تواند با نزدیک شدن به تجربه های انسانی، ارزش های برخاسته از سیره حضرت زهرا(س) را در موقعیت های ملموس بازنمایی کند و زمینه گفت و گو در رابطه با الگوی زن مسلمان را گسترش دهد.البته ارج گذاری به موضوع کتاب نباید جای نقد ادبی آنرا بگیرد. عمق شخصیت پردازی، انسجام داستان، تناسب نثر، کیفیت پایان بندی و مرزبندی میان مستندات تاریخی و تخیل، همگی از معیارهایی هستند که در سنجش چنین آثاری باید مورد توجه قرار گیرند.ایام فاطمیه از این منظر، مهلتی برای بازخوانی آثاری است که می کوشند از دریچه های مختلف به جهان معنوی حضرت فاطمه(س) نزدیک شوند. «شبیه مریم» نیز با روایت زندگی بانو فضه، مخاطب را به شناخت زنی دعوت می کند که در مجاورت یکی از مهم ترین سرچشمه های معرفت و معنویت در تاریخ اسلام زیسته است.گاهی برای شناخت بهتر یک قله، باید مسیرهایی را نیز دید که به دامنه های آن می رسند؛ روایت زندگی بانو فضه می تواند یکی از همین مسیرها برای نزدیک شدن به جهان اخلاقی و معنوی حضرت صدیقه طاهره(س) و بازخوانی فرهنگ فاطمی باشد.خلاصه اینکه الگوی زن مسلمان؛ فراتر از یک تصویر آرمانی یکی از پرسش های مهم در بررسی آثار داستانی در ارتباط با زنان برجسته تاریخ اسلام، چگونگی بازنمایی الگوی زن مسلمان است. عبادت در کنار مسئولیت خانوادگی، معرفت در کنار حساسیت اجتماعی و مهرورزی در کنار ایستادگی بر حقیقت قرار می گیرد. مخاطبی که با نام ها، رویدادها و مناسبات تاریخی مختلف مواجه می باشد، به روایتی منسجم و خوش خوان نیاز دارد. منبع: مجلس ایران دات کام 1405/08/11 15:28:21 0.0 از 5 3 تگهای خبر: اسلام , اسلامی , پیامبر , تاریخی این مطلب مجلس ایران را پسندیدید؟ (0) (0) X تازه ترین مطالب مرتبط خودداری نمایندگان از اعلام جزییات طرح نظام بخشی فضای مجازی جلسه علنی فردا بصورت ترکیبی حضوری و مجازی برگزار می گردد مباحث هسته ای مطلقا در دستور کار مذاکرات ایران و آمریکا نیست ترامپ از مادر بمب ها استفاده نماید، پدر موشک ها را به میدان می آوریم نظرات بینندگان در مورد این مطلب لطفا شما هم در مورد این مطلب نظر دهید = ۱ بعلاوه ۵ ارسال نظر